Operatie Steenbreek begon in 2015 als gezamenlijke campagne van gemeenten, waterschappen en groenorganisaties om Nederlandse tuinen te vergroenen. In 2026 zijn ruim 170 gemeenten aangesloten en wordt het programma onderdeel van de bredere klimaatadaptatie-strategie onder de Omgevingswet. De boodschap is simpel: tegels eruit, planten erin — om hitte, droogte en wateroverlast te dempen.
Voor jou als bewoner betekent het concreet dat je gemeente waarschijnlijk subsidies, gratis acties of advies aanbiedt om je tuin (of geveltuin) groener te maken. In dit artikel lees je de doelstellingen voor 2026, hoe het programma werkt, wat je gemeente doet en hoe je zelf meedoet.
Wat is Operatie Steenbreek precies?
Operatie Steenbreek is een stichting die fungeert als kennis- en netwerkorganisatie. De stichting verzamelt cijfers (60% van de Nederlandse tuinen is versteend), ontwikkelt campagnes (jaarlijkse Nationale Tuinbeurs, Tegelwippen) en ondersteunt gemeenten bij beleid en bewonerscommunicatie.
Belangrijk om te weten: Operatie Steenbreek zelf voert weinig uit op straatniveau. De uitvoering — subsidies, acties, opruimdiensten — gebeurt door de aangesloten gemeente. De stichting biedt het netwerk, het materiaal en het keurmerk ‘Steenbreek-gemeente’.
Onder de Omgevingswet (van kracht sinds januari 2024) hebben gemeenten meer ruimte om in lokale verordeningen normen te stellen voor groene tuinen, bijvoorbeeld bij nieuwbouw of grote verbouwingen. Operatie Steenbreek levert hiervoor de onderbouwing en kennisdocumenten.
Doelstellingen voor 2026
Voor 2026 staan drie hoofddoelen centraal:
- Versteningspercentage van Nederlandse tuinen verlagen van gemiddeld 60% naar 50% in 2030. Dat betekent in 2026 een tussenstap naar 55%.
- 1 miljoen tegels per jaar verwijderd via het Nationaal Tegelwippen-kampioenschap. In 2025 werden ruim 7,5 miljoen tegels gewipt sinds de start in 2020 (cumulatief).
- 50.000 nieuwe geveltuintjes tussen 2024 en 2027, vooral in de G40 (middelgrote steden) waar versteningsdruk hoog is.
Daarnaast werken Operatie Steenbreek en de waterschappen aan grotere afkoppelacties: bij kunnen 100.000 huishoudens hun regenpijp afkoppelen van het riool om regenwater op het eigen perceel op te vangen of in de bodem te laten zakken.
Onderzoek van de WUR (Wageningen University & Research) laat zien dat een vergroende stadswijk tijdens hittegolven 3-5 graden koeler is dan een versteende wijk. Bij een hittegolf zoals in 2022 (38,3°C in De Bilt) scheelt dat in praktijk levens — vooral van ouderen en chronisch zieken.
Het Nationaal Tegelwippen-kampioenschap
Het bekendste publiek-zichtbare onderdeel is het Nationaal Tegelwippen-kampioenschap (NTW), dat jaarlijks van 21 maart tot 31 oktober loopt. Gemeenten strijden om de meeste gewipte tegels per inwoner. De uitslag wordt eind november bekendgemaakt; de winnaar krijgt een wisseltrofee en (uiteraard) media-aandacht.
Hoe het werkt voor jou als bewoner: je haalt je tegels eruit, fotografeert het resultaat en uploadt op de website van het kampioenschap (nationaaltegelwippen.nl). Je tegels tellen mee voor je gemeente. In sommige gemeenten kun je gratis een container of afvoer regelen via dezelfde formulier.
De winnaars van afgelopen jaren zijn vaak kleinere gemeenten met actieve bewonersgroepen — bijvoorbeeld Boxtel, Maasdriel of Reusel-De Mierden. Grote steden als Amsterdam en Rotterdam doen mee maar scoren per inwoner lager omdat hun bevolkingsdichtheid hoger ligt.
Wat doet je gemeente in 2026?
Wat een gemeente concreet aanbiedt, verschilt sterk. Meest voorkomende acties zijn:
- Subsidie op tegelwippen: € 5 tot € 15 per vierkante meter ontstening, max € 250-500 per huishouden per jaar.
- Gratis afvoer van oude tegels via gemeentelijke ophaaldienst of milieustraat.
- Gratis bodembedekkers of vouchers (vaak 10-25 stuks per huishouden) als ruil voor tegels.
- Geveltuin gratis aanleg: gemeente verwijdert tegels langs de gevel (30-50 cm strook), bewoner zorgt voor beplanting.
- Subsidie groen dak: € 25-50 per m², max € 1.000-2.500.
- Subsidie regenton of regenwateropvang: € 30-100 per ton.
- Gratis advies: tuincoach of stadsecoloog komt langs voor maatwerkadvies.
Hoe vind je dit? Zoek op je gemeentelijke website op ‘klimaatadaptatie’, ‘Operatie Steenbreek’, ‘tegelwippen’, ‘groene tuin subsidie’ of ‘afkoppelen regenpijp’. Vind je het niet, bel het Klantcontactcentrum (KCC) van je gemeente: zij verwijzen door naar de juiste afdeling.
Buurtinitiatieven zoals een geveltuintjes-actie in een bepaalde straat of buurt zijn vaak heel effectief. Eén bewonersgroep die 20 tegels wil weghalen krijgt makkelijker iets voor elkaar dan 20 individuele aanvragen. Vraag bij de gemeente of er een ‘groene buurt’-budget is.
Subsidies aanvragen: wat heb je nodig?
De aanvraag varieert per gemeente, maar standaard heb je nodig:
- Een ingevuld aanvraagformulier (digitaal of papieren versie via de gemeente).
- Een foto vooraf van de te ontstenen oppervlakte.
- Een schatting van de oppervlakte in m² (lengte × breedte).
- Een rekeningnummer waarop de subsidie wordt overgemaakt.
- BSN of WOZ-koppeling als de subsidie aan een woning gekoppeld is.
Na de werkzaamheden lever je een foto na in (samen met evt. bonnen voor planten of een grindkoffer als die ook subsidiabel zijn). De gemeente keurt en betaalt meestal binnen 6-8 weken uit. Sommige gemeenten werken met ‘voucher vooraf’: je krijgt een tegoedbon voor het tuincentrum, dan hoef je niet eerst zelf voor te schieten.
Maak duidelijke voor- en nafoto's, ook als de gemeente er niet om vraagt. Bij twijfel of latere controle (bijv. wisseling van eigenaar) kan dit handig zijn. Bewaar ook bonnen 5 jaar; de Belastingdienst kan in zeldzame gevallen om bewijs vragen bij subsidies boven € 500.
Eigen tuin meedoen: stappenplan
Wil je meedoen, dan is dit een praktische volgorde:
Stap 1: schets je tuin op papier. Markeer waar terras en paden moeten blijven (denk aan kliko, fietsen, BBQ) en welke vlakken weg kunnen. Idealiter haal je 50% of meer eruit. Begin desnoods klein: 6-10 m² in een eerste seizoen telt al mee.
Stap 2: check je gemeente. Is je gemeente Steenbreek-gemeente? Welke subsidies/acties lopen? Is er een tegelwip-actie bij je in de buurt waar je tegels gratis kunt inleveren?
Stap 3: vraag subsidie aan vóór je begint. Veel gemeenten eisen aanvraag vooraf, anders vervalt het recht. Maak een foto met datum.
Stap 4: tegels eruit, bodem voorbereiden. Spit 30-40 cm los, meng compost door, eventueel aanvullen met zand bij klei of klei bij zand. Zie ook Tegels eruit, planten erin: jouw tuin vergroenen.
Stap 5: kies beplanting. Zon-vlak: kruiptijm (Thymus serpyllum), zonneroosje (Helianthemum nummularium), lavendel (Lavandula angustifolia). Schaduw-vlak: maagdenpalm (Vinca minor), gulden frambozenboon (Waldsteinia ternata), klimop (Hedera helix).
Stap 6: plantmoment. Beste maanden: oktober-november of maart-april. Geef de eerste 6 weken regelmatig water voor goed aanslaan.
Stap 7: melden en foto sturen. Foto na uploaden naar je gemeente of nationaaltegelwippen.nl. Subsidie wordt uitgekeerd; tegels tellen mee voor je gemeente in het NTW.
Geveltuin: het laagdrempelige startersmodel
Geen tuin? Een geveltuintje is een strook van 30-50 cm tegen je gevel waar tegels worden weggehaald. Veel grote gemeenten (Amsterdam, Den Haag, Rotterdam, Utrecht, Groningen, Eindhoven) regelen de aanleg gratis: jij vraagt aan via de website, een ploeg van de gemeente verwijdert binnen 4-12 weken de tegels.
Je krijgt dan een strook open grond. Beplant die met klimplanten (klimhortensia, blauwe regen, bosrank) tegen de gevel en lage voorgrond (kruiptijm, geranium pratense, ooievaarsbek). Reken op 8-12 plantjes per strekkende meter.
Belangrijk: kies klimplanten die geen zelfhechting hebben als je houten of slecht onderhouden gevel hebt. Klimop en wilde wingerd hechten zich vast en kunnen voegen aantasten. Beter: clematis, druif of trompetbloem die langs een draad of latwerk groeien.
Een geveltuintje van 5 meter (1,5-2,5 m²) brengt al 10-15 graden gevelafkoeling in de zomer en helpt het regenwater in plaats van het naar het riool. Gemeenten meten het effect: in Amsterdam Oost daalde de gemeentelijke wateroverlast met 8% in straten met 30%+ geveltuintjes.
Daktuinen, groen dak en gevelgroen
Naast tegels heeft Steenbreek ook focus op groene daken en gevels. Een sedumdak op een schuurtje of tussenwoning houdt 30-50% van de neerslag vast (afhankelijk van substraatlaagdikte) en koelt het dak met 20-30 graden tijdens hittepieken. Aanleg vergt een licht dak (sedum + substraat weegt 50-100 kg/m² verzadigd) en een waterkering.
Subsidies voor groen dak liggen in 2026 tussen € 25 en € 50 per m², met een gemeentelijk maximum van € 1.000-2.500. Een sedumdak van 30 m² kost € 1.500-3.000 totaal; netto met subsidie € 750-2.000.
Gevelgroen kun je horizontaal aanbrengen (klimplanten van onder af) of verticaal met een green-wall systeem. Klimplanten zijn 10-50× goedkoper en bijna onderhoudsarm. Green-walls zijn esthetisch indrukwekkend maar kosten € 300-700 per m² en vergen regelmatige irrigatie + onderhoudsabonnement.
Effect op stad, klimaat en biodiversiteit
De resultaten van Operatie Steenbreek zijn meetbaar. WUR-onderzoek liet zien dat versteningspercentages in deelnemende gemeenten gemiddeld 4-7% lager zijn na 5 jaar deelname (vergeleken met niet-deelnemende gemeenten). Vogelsoorten in stadstuinen namen toe: huismus +12%, koolmees +8%, merel stabiel (bron: SOVON 2024).
Voor klimaatadaptatie scoren cijfers ook positief: deelnemende wijken hebben minder rioolovervol-meldingen (gemiddeld -20% bij >15% ontstening per wijk) en lagere oppervlaktetemperaturen tijdens hittegolven. Volgens KNMI-meetstations gaat het om 1-3 graden gemiddeld over een groene wijk.
Voor jou persoonlijk levert het kleinere voordelen: lagere koelbehoefte (airco minder nodig), prettiger zitten in de tuin, meer vogels en vlinders, en — niet te onderschatten — hogere WOZ-waarde. CBS-data laat zien dat groene wijken huizen 3-7% duurder verkopen dan vergelijkbare versteende wijken.
Wat je dit jaar kunt doen — concreet
Een paar concrete acties voor seizoen 2026:
- Maart-april: vraag subsidie aan, koop bodembedekkers, plant klimplant tegen gevel.
- Mei-juni: tegels eruit (lekker droog werk), bodem voorbereiden, eerste beplanting.
- Juli-augustus: regelmatig watergeven, mulchen, vlinder- en bijenplanten in bloei beleven.
- September-oktober: tweede plantmoment voor vaste planten en bollen, regenton plaatsen voor herfstbuien.
- November: foto-na uploaden voor NTW, subsidie afronden, voorbereiden op winter.
Wil je verder dan je eigen tuin? Sluit aan bij een lokaal initiatief: Operatie Steenbreek heeft per provincie ambassadeurs en gemeenten faciliteren bewonersgroepen. Je vindt vaak via Facebook of Whatsapp-buurtgroepen iemand die al bezig is. Samen ontstenen is leuker en levert meer effect dan alleen.
Belangrijk om te weten
Dit artikel is informatief. Voor specifieke vragen over jouw situatie raadpleeg een hovenier, je gemeente of het Ctgb (toegelaten gewasbeschermingsmiddelen). Bij snoei of kap van beschermde bomen geldt de Wet natuurbescherming en mogelijk een gemeentelijke kapvergunning. Tijdens het broedseizoen (maart t/m juli) mag je geen broedende vogels verstoren.
Veelgestelde Vragen
Een landelijke stichting die samen met ruim 170 gemeenten en waterschappen tuinvergroening stimuleert. De uitvoering — subsidies en acties — gebeurt door de aangesloten gemeente; Steenbreek levert kennis, campagnes en het Nationaal Tegelwippen-kampioenschap.
Veel gemeenten geven 5-15 euro per vierkante meter ontstening, met een maximum van 250-500 euro per huishouden. Er zijn ook subsidies voor groen dak (25-50 euro/m²) en regenton (30-100 euro). Aanvragen vooraf via de gemeentelijke website.
Zoek op je gemeentelijke website op klimaatadaptatie of tegelwippen. Vul het formulier in met foto vooraf, oppervlakte en rekeningnummer. Lever na afloop een foto na in. Uitbetaling meestal 6-8 weken na goedkeuring.
Een jaarlijkse competitie van 21 maart tot 31 oktober tussen gemeenten. Inwoners uploaden foto's van gewipte tegels op nationaaltegelwippen.nl; de gemeente met meeste tegels per inwoner wint. In 2025 werden cumulatief 7,5 miljoen tegels gewipt.
Nee. Een geveltuintje van 30-50 cm langs de gevel telt ook mee. In veel grote gemeenten haalt de gemeente de tegels gratis weg en zorg jij voor beplanting. Aanvragen via de gemeentelijke website.
Voor zonnige plekken kruiptijm (Thymus serpyllum), zonneroosje (Helianthemum) en lavendel (Lavandula angustifolia). Voor schaduw maagdenpalm (Vinca minor) en gulden frambozenboon (Waldsteinia). Plant in oktober-november of maart-april.
WUR-data laat 1-3 graden lagere temperaturen tijdens hittegolven zien in vergroende wijken, 20% minder rioolovervol-meldingen en hogere biodiversiteit. WOZ-waarde van groene wijken ligt 3-7% hoger volgens CBS.
