Klimplanten met snelle groei: clematis, kamperfoelie en meer

Klimplanten zijn ideaal als je snel een scherm wilt, een schutting wilt verzachten of een pergola wilt vullen. Op een paar vierkante meter grond geven ze meters bloei en groen. De keuze hangt af van het ondersteunende vlak, de zonpositie en hoe snel je resultaat wilt zien. Dit artikel zet de meest gekozen klimmers op een rij met plantdiepte, afstand, ondersteuningstype en hun groeisnelheid.

De informatie sluit aan bij het Nederlandse klimaat (KNMI'23-scenario) en bij wat KAVB en Wageningen Plant Research over deze planten beschrijven. Houd er rekening mee dat snelgroeiende klimmers ook een fors wortelpakket en een stevige ondersteuning vragen.

Wat snel is: groei per jaar

Snel betekent voor klimplanten globaal 1,5 tot 4 meter groei per jaar als de plant eenmaal aangeslagen is (vanaf jaar 2 of 3). De eerste 1 à 2 jaar gaat de meeste energie naar het wortelpakket en is bovengrondse groei beperkt. Een vuistregel die hoveniers gebruiken: 'jaar 1 slapen, jaar 2 kruipen, jaar 3 springen'.

Snelheid in vier categorieën:

• Zeer snel (3 tot 6 meter per jaar): hop, oosterse bruidssluier, klimop in volwassen fase.
• Snel (1,5 tot 3 meter per jaar): kamperfoelie, blauweregen vanaf jaar 3, sommige clematis-soorten (montana, vitalba).
• Matig (60 cm tot 1,5 meter per jaar): klimhortensia, klimrozen, akebia, trompetbloem.
• Langzaam (onder 60 cm per jaar): klimwijnstok, jonge klimop, sommige ouderwetse clematis.

Wil je in 1 jaar resultaat, kies dan voor een eenjarige klimmer als overbrugging: lathyrus (Lathyrus odoratus), klimboon, oost-indische kers (Tropaeolum) of pronkboon. Die schieten in 3 à 4 maanden tot 2 à 3 meter omhoog terwijl je vaste klimmers nog wortelen.

Clematis: de meest veelzijdige klimmer

Clematis is een grote groep, met soorten die in verschillende seizoenen bloeien en verschillende snoei vragen. De vuistregel: clematis wil 'koele voeten en een warme kop'. Dat betekent een schaduwrijke voet (door bodembedekkers of een platte steen) en de bovenkant in de zon.

Snoeigroep 1: niet snoeien

Bloeit op oud hout in voorjaar. Voorbeelden: Clematis montana (sterk groeiend, 4 tot 8 meter, witroze bloei in mei) en Clematis alpina (klokjes, 2 tot 3 meter). Snoei alleen na de bloei wat bij om vorm te houden.

Snoeigroep 2: licht snoeien

Bloeit in mei-juni op oud hout, soms tweede bloei in augustus op nieuw hout. Voorbeelden: 'Nelly Moser', 'The President'. In maart half terugknippen, tot een sterk paar knoppen.

Snoeigroep 3: fors snoeien

Bloeit in juli-september op nieuw hout. Voorbeelden: 'Jackmanii', Clematis viticella. In maart terugsnoeien tot 30 cm boven de grond. Snelle groei mogelijk tot 2 à 3 meter per seizoen.

Plant clematis 5 tot 10 cm dieper dan hij in de pot stond, zodat onder de grond extra knoppen ontstaan en je een reservoir hebt bij clematisverwelkingsziekte (Phoma clematidina). Houd 50 tot 75 cm afstand tot de muur en 1 meter tussen verschillende clematis. Clematis klimt met bladstelen, dus je hebt een rooster of gaas met openingen van 5 tot 10 cm nodig.

Kamperfoelie (Lonicera)

Kamperfoelie is een klassieker voor schutting of pergola. De geur 's avonds is een bonus, en de bessen voeden tuinvogels in nazomer. Soorten:

• Wilde kamperfoelie (Lonicera periclymenum): inheems, 3 tot 6 meter hoog, bloei juni-augustus, geel-rose-witte trossen.
• Tuinkamperfoelie (Lonicera caprifolium): 4 tot 5 meter, sterk geurend.
• Wintergroene kamperfoelie (Lonicera henryi): 5 tot 8 meter, blijft 's winters groen, kleine paarsrode bloei.
• Goudkamperfoelie (Lonicera japonica): 6 tot 9 meter, snelle dekking, gele en witte bloemen.

Kamperfoelie windt zich om steunen heen. Plant tegen een hek met verticale draden of latten met een tussenruimte van 5 tot 10 cm. Plantdiepte gelijk aan pot, plantafstand 1 meter, lichte halfschaduw heeft de voorkeur (volle middagzon kan blad verbranden). De plant trekt vlinders, hommels en in nazomer mussen en lijsters die de bessen eten — sluit aan bij wildlife-tuinieren volgens Vogelbescherming.

Snoei in maart de afgestorven uiteinden weg en knip jaarlijks 1 of 2 oude takken aan de basis weg om verjonging af te dwingen. Zonder snoei wordt de plant van onderen kaal.

Blauweregen (Wisteria)

Blauweregen is spectaculair maar vraagt geduld en een stevige ondersteuning. De plant kan 60 jaar oud worden en stammen ontwikkelen die zo dik als een onderarm zijn.

Twee belangrijke soorten:

• Chinese blauweregen (Wisteria sinensis): bloeit in mei voor het blad uitloopt, 30 tot 50 cm lange trossen, tot 10 meter hoog.
• Japanse blauweregen (Wisteria floribunda): bloeit met blad, langere trossen tot 90 cm, vaak heviger geurend.

Plant in volle zon, in vruchtbare maar doorlatende grond. Een geënte plant bloeit na 3 tot 5 jaar; uit zaad gekweekte planten kunnen 15 jaar duren voor de eerste bloei. Plant 75 cm tot 1 meter van de muur op een afstand van minimaal 4 meter tussen meerdere planten.

Twee snoeibeurten per jaar zijn essentieel voor goede bloei:

1. Augustus: knip alle zijscheuten in tot 30 cm.
2. Februari: knip dezelfde scheuten verder in tot 2 à 3 ogen.

Belangrijk: blauweregen is giftig (zaden en peulen) voor mens en huisdier. Plant niet in een kindertuin zonder toezicht. De stengels zijn extreem sterk en kunnen dakgoten en regenpijpen vervormen. Houd 50 cm vrij tussen plant en bouwconstructie en plaats een aparte trellis.

Hop (Humulus lupulus)

Hop is een echte zomerkampioen: hij sterft elk jaar terug tot de wortel en groeit elk seizoen 5 tot 7 meter. Ideaal voor wie snel een tijdelijk groen scherm wil of een pergola voor één seizoen wil vullen. Vrouwelijke planten geven de bekende hopbellen die tot in november aan de plant blijven.

Plantadvies:

• Plant in maart of april een wortelstok of pot, 5 cm diep.
• Volle zon, vruchtbare bodem, 50 cm afstand tot de schutting.
• Geef in droge zomers ruim water; hop is een dorstige plant.
• Geleid de eerste scheuten langs een touw of dunne draad omhoog. Hop windt linksom.
• In november het bovengrondse loof tot 10 cm afsnijden en composteren.

De gele variant 'Aureus' geeft een lichter, decoratiever blad maar groeit iets minder snel. Houd er rekening mee dat hop vrij agressief uitstoelt: na 3 tot 4 jaar kan hij meters zijwaarts verschijnen. Een wortelscherm van 30 cm diep helpt.

Andere snelgroeiende keuzes

Naast de vier hoofdsoorten zijn er nog goede klimmers:

• Oosterse bruidssluier (Fallopia baldschuanica): extreem snel (4 tot 6 meter per jaar), witte bloei in nazomer. Let op: kan invasief worden, plant alleen waar je hem kunt beheersen.
• Trompetbloem (Campsis radicans): oranje-rode trompetten in juli-september. 3 tot 4 meter. Houdt van zon en warmte tegen een muur.
• Klimhortensia (Hydrangea petiolaris): klimt met hechtwortels, geschikt voor noord- en oostmuur. Eerste 2 jaar traag, daarna 1 meter per jaar. Witte schermen in juni.
• Akebia (Akebia quinata): 3 tot 4 meter, halfwintergroen, kleine paarse bloemen in april.
• Klimop (Hedera helix en Hedera hibernica): in jeugdfase traag, na 3 à 4 jaar 1 tot 2 meter per jaar. Wintergroen, hechtwortels. Bron van nectar in oktober/november wanneer weinig anders bloeit.
• Wijnstok (Vitis vinifera of Vitis 'Boskoop Glory'): pergola-klassieker, 1,5 tot 2,5 meter per jaar. Drager met hechtranken, dus rooster of dwarsdraden nodig.
• Klimrozen: niet de snelste, maar 'New Dawn' en 'Madame Alfred Carrière' halen 3 tot 5 meter. Vraagt opbinden.

Voor een dichte schutting binnen 2 jaar werkt een combinatie het beste: een snelgroeiende kamperfoelie of hop voor de eerste dekking, met een tragere klimhortensia of klimroos die in jaar 3 het overneemt.

Ondersteuning kiezen per soort

Niet elke klimmer pakt elk type ondersteuning. Drie hoofdgroepen:

Winders (om steun heen draaien)

Kamperfoelie, blauweregen, hop, akebia, oosterse bruidssluier. Vragen verticale draden of latten met een diameter van 1 tot 3 cm en openingen.

Bladstengelklimmers

Clematis, kapucijnerklimmer. Vragen een rooster met openingen van 5 tot 10 cm zodat de bladstelen zich eromheen kunnen wikkelen.

Hechtwortelklimmers

Klimop, klimhortensia, trompetbloem (deels). Hechten zelf aan een muur of pijler. Geen extra steun nodig, maar voegen kunnen op termijn beschadigen. Niet aanbevolen voor schoon metselwerk; wel voor blinde muren.

Geleide klimmers

Klimrozen en wijnstok hebben geen eigen klimstrategie en moeten worden opgebonden met touw of plantenklemmen. Bind ruim, zodat de stengel kan diktegroeien.

Plaats steun altijd 5 tot 10 cm van de muur af, zodat lucht achter de plant kan circuleren en geen schimmel ontstaat. Voor pergola's gebruik je palen van minimaal 9 bij 9 cm impregneerhout, met balken die het gewicht van een volwassen blauweregen of wijnstok kunnen dragen (tot 100 kg per meter pergola).

Plant- en grondvoorbereiding

Een klimplant heeft veel water en voeding nodig om snel te groeien. Bereid de plantplek goed voor:

1. Graaf een gat van minstens 50 bij 50 cm en 50 cm diep, ook als de pot kleiner is.
2. Werk 1 emmer goed verteerde compost of bladaarde door de uitgegraven grond.
3. Op klei: meng wat scherp zand of fijne split door om afvoer te verbeteren.
4. Plant tegen een muur of schutting niet vlak ertegenaan, maar 30 tot 50 cm ervan af. Een muur trekt vocht uit de bodem (regenschaduw).
5. Buig de eerste scheuten naar de ondersteuning toe en bind losjes vast.
6. Geef de eerste 2 maanden minimaal 1 keer per week 10 liter water; in een droge zomer 2 keer per week.
7. Mulch met houtsnippers of bladcompost (laagje van 5 cm), op 5 cm afstand van de stam.

Geef vanaf jaar 2 in maart een handvol organische mest of bonemeal rond de plant. Klimrozen en clematis waarderen ook een tweede gift in juni. Voor blauweregen juist niet te veel stikstof; dat geeft veel blad maar weinig bloei.

Veelgemaakte fouten bij klimplanten

Klassieke missers en hoe je ze voorkomt:

• Te dicht tegen de muur planten: regenschaduw geeft uitdroging. Houd minimaal 30 cm afstand.
• Geen passende steun: een winder als kamperfoelie aan een glad rooster faalt. Kies steun bij type plant.
• Snoeien in verkeerde periode: clematis groep 1 in maart fors snoeien = geen bloei dat jaar. Lees de groep voor je snoeit.
• Te weinig water in jaar 1 en 2: 80 procent van de uitval bij klimplanten komt door uitdroging in het eerste seizoen.
• Klimop tegen schoon metselwerk: hechtwortels kunnen voegen aantasten op termijn. Beter blinde muur of trellis.
• Blauweregen niet op stevige steun: stammen zijn ijzersterk en kunnen dakgoten of houten pergola's vervormen.
• Wisteria uit zaad kopen: bloeit pas na 10 tot 15 jaar. Koop alleen geënte exemplaren met zichtbare entplek.
• Hop gewoon in de tuin zetten: stoelt agressief uit. Plant met wortelscherm.

Voor een biodiverse tuin combineer je klimmers met inheemse heesters en bloemen — zie ook ons artikel bijvriendelijke tuin aanleggen over insectenvriendelijke beplanting. Operatie Steenbreek wijst er bovendien op dat verticaal groen op een schutting of muur klimaateffect (verkoeling, fijnstof-binding) en biodiversiteit vergroot.

Belangrijk om te weten

Dit artikel is informatief. Voor specifieke vragen over jouw situatie raadpleeg een hovenier, je gemeente of het Ctgb (toegelaten gewasbeschermingsmiddelen). Bij snoei of kap van beschermde bomen geldt de Wet natuurbescherming en mogelijk een gemeentelijke kapvergunning. Tijdens het broedseizoen (maart t/m juli) mag je geen broedende vogels verstoren.